Mostrando entradas con la etiqueta Memoria. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Memoria. Mostrar todas las entradas

miércoles, 16 de enero de 2013

Murguía.

Manuel Murguía é coñecido sobre todo por ser o home de Rosalía de Castro e o fundador da Real Academia Galega. Sen embargo, foi un home que, cando naceu, atopou un país que era un pequeno outeiro, e cando morreu, deixou atrás unha montaña. “Con 26 anos era o líder de Galicia. Pola súa musculatura intelectual non houbo no século XIX nin en parte do XX, un home da altura intelectual de Murguía, e non soamente en Galicia, senón en España, como comentaban Castelar e Sagasta.
Non é doado facer unha biografía de Manuel Martínez Murguía, porque el mesmo se encargou de ocultar, eliminar ou disfrazar elementos da súa vida, e tamén da que sería a súa muller, para enxergar unha imaxe canónica, que mesmo se encargaron de reproducir as súas fillas. O que Murguía quixo ocultar era, sobre todo, que os dous eran fillos naturais. Rosalía dunha fidalga preñada por un cura, e Murguía dunha rapaza vasca que coñeceu, non se sabe como, un farmacéutico compostelán. Se deu a luz en Oseiro (Arteixo), o 17 de maio de 1833, non foi porque fose ofrecida á Virxe da Pastoriza, senón porque estaba alí salvando as aparencias na casa dunha familia amiga do seu noivo, que casou con ela uns días despois. Por se fose pouco para aquela sociedade do primeiro terzo do século XIX, o matrimonio Martínez Murguía separouse poucos anos despois. Aquela maquillaxe, foi o prezo que tivo que pagar unha parella socialmente incómoda, rebelde e comprometida politicamente co progresismo máis radical e con Galicia. No que se refire a carácter, Murguía era un pouco como o Tyrion Lannister de A Game of Thrones. Tamén lle chamaban por tras “o gnomo” —medía 1,30 e din que cabía nun andel da Biblioteca Universitaria—, e pese a iso tiña unha lingua temible e un xenio máis que vivo que o dispoñía a batallar con que fose. E como Lannister, era ben amigo da esmorga. Nos seus anos de estudante en Madrid formaba parte do “comité borrasca”, un grupo que nunca se deitaba antes que a lúa. No que se refire ao compromiso, no caso de Murguía, xa se manifestou, segundo el propio, cando tiña 13 anos e seguiu apaixonado o levantamento liberal de Solís no 1846, que rematou cos fusilamentos de Carral. “Toda a súa obra, libros, folletos, discursos e artigos, se refire a Galicia. Murguía tiña unha concepción mesiánica do súa misión co país, e por iso el e máis Rosalia volveron a Galicia, a pesar de que xa sentara as bases para unha carreira prometedora en Madrid, e so quedaba “agardar o seguinte paso: a dirección dun xornal, conseguir colaboracións ben retribuídas, ou entrar na política… Así o fixeron os seus compañeiros e amigos: Ruiz Aguilera, Pedro Antonio de Alarcón, Núñez de Arce, Ruiz Zorrilla, Gustavo Adolfo Bécquer, Pi i Margall, Castelar, Sagasta, Salmerón. Todos eles colaboraron nos mesmos xornais, participaron da mesma vida social e poucos, entre eles, superaban a Rosalía e Murguía en cultura, capacidade de traballo e xenio literario”. Volveron case sen avisar aos amigos, nin de alí nin de aquí, e sen traballo nin casa buscada. Aqueles rexionalistas independentistas “Murguía foi o primeiro nacionalista, o primeiro en distinguir entre nación, un feito natural cunha historia e unha cultura propias, e o Estado, un produto artificial dun poder político. Abriu un camiño que logo seguirían Risco e Castelao”. Con todo, non deu os primeiros pasos políticos ata despois da morte de Rosalía, en 1885, cando se atopa con Alfredo Brañas. Eran a combinación perfecta, a altura intelectual de Murguía e o carisma de Brañas. “Brañas era case independentista, pero moi conservador, carlista, e Murguía un liberal progresista”. “O rexionalismo deixouno morrer de inanición Murguía, nin querendo ser o seu presidente nin deixando que o fose Brañas. Ademais, dáse conta de que era un movemento de minorías, de elites, e opta pola rebelión dos campesiños, que eran a maioría da poboación, dos mariñeiros e do incipiente proletariado”. Desde a experiencia rexionalista, Murguía seguiu predicando o galeguismo en canto foro había, e disimulaba cada vez con metáforas máis evidentes a súa aposta pola independencia, pero mantívose politicamente neutral, tanto cando xurdiu Solidaridad Gallega como as Irmandades da Fala. Cando morreu, o 2 de febreiro de 1923, o comercio coruñés pechou, e as ventás das casas lucían crespóns negros. Foi enterrado no cemiterio de San Amaro, canda os seus fillos Ovidio e Amara. O seu biógrafo describe o acto: “Fala o concelleiro nacionalista Lois Peña Novo. Soa o Himno Galego, e mozos das Irmandades da Fala inclinan as bandeiras en sinal de respecto. Dábanse conta de que estaban enterrando ao mellor soldado da patria”. A incerteza económica, foi unha constante na vida do matrimonio. “Por aquí dicen que bebéis oro’, acusaba a Murguía o pai, a quen sempre acababa recorrendo en última instancia. A verdade é que Murguía foi o primeiro liberado de Galicia. Cando non tivo soldo de funcionario, tiña axudas do Centro Galego da Habana, ou das Deputacións, e cobraba ben as colaboracións en prensa, sobre todo en Madrid”, comenta o seu biógrafo. “Pero tiña razón o pai, nunca tiveron conta dos cartos. Eran unha familia con catro ou cinco fillos, sempre con dúas criadas, e houbo momentos en que tiñan cinco ou seis requirimentos xudiciais, desde o xastre ata o que lles vendía o viño”. Pero cando a pobreza entraba pola porta, o amor non saltaba pola ventá: cando estaban separados escribíanse unha carta diaria. Fosen cales fosen as circunstancias, o traballo de Murguía foi titánico. Era consciente do valor das artes na construción da alma nacional dun pobo, como en Irlanda, Hungría ou Polonia. Alentou a Rosalía, Pondal e Curros, e procurou atopar figuras semellantes na música e na pintura, como quen fai un casting. Foi el quen conseguiu que os nacentes centros da emigración americana fosen galegos, e non españois. “Tivo unha perspicacia asombrosa e xogou moi rápido. Colaborou gratis nos periódicos, prodigando a idea de que era digno proceder dunha metrópole europea, da cultura celta. Isto foi posible tamén porque en 1873-1874 emigraron tamén moitos intelectuais que se empregaron de profesores en América”. O eixo da súa produción literaria é a construción de Galicia. Desde o primeiro libro escolar —La primera luz, Vigo, 1859— que recolle o feito diferencial galego, o idioma e a xeografía, ata o seu proxecto máis ambicioso, a Historia de Galicia. A Historia, coa que soamente chegou ata a Idade Media. Sen embargo, o tomo III, dedicado ao reino suevo, chegou para erguer unha intensa polémica coa Real Academia da Historia, a institución encargada da “historiografía oficial do Estado, empeñada en demostrar a esencialidade da historia de España desde os visigodos ata o presente nun presente ininterrompido de lexitimidade monárquica, de centralización política e de asimilación cultural”. A publicación do último tomo, o IV, motivou cruces de reproches entre o presidente do Goberno, Castelar, en discursos nas Cortes, e o seu amigo Murguía, que nuns Xogos Florais en Tui non se cortou en acusalo de “doblemente semita, po-l'a raza, e po-l'a ley e modo de concebila”. Aparte de coa Historia de España e co presidente do Goberno, entre outras discusións menores, pero non menos encarnizadas, Murguía non tivo reparo en polemizar con Emilia Pardo Bazán. A escritora coruñesa, a dous meses da morte de Rosalía, rendeulle unha homenaxe como “poeta regional”. “Es la literatura regional puente que enlaza á las letras cultas con la poesía y el arte del pueblo: sírvense los poetas regionales de un instrumento, el dialecto, que si a veces encierra su fama en los límites de una provincia, en cambio, dentro de ella, los corona como reyes”. “Á Pardo Bazán chamoulle de todo, porque era un gran polemista e dicía, que cando atacaban, había que morder. Ela non lle contestou. Tíñalle auténtico medo”. “É curioso que agora a institución que el fundou teña a súa sede na que foi a casa dela. As voltas que dá a vida”. Se consideraba a poesía de Rosalía como un dos piares da construción nacional de Galicia, nada máis quedar viúvo, consagrou os seus esforzos á súa mitificación. “A foto de Rosalía, por exemplo, xa estaba en todas as casas dos emigrantes. Como ela non quería que se difundira, dixéralle que lla mandara como agradecemento a Waldo Ínsua, director do xornal cubano El Eco de Galicia. “O pobo non só coñeceu o nome de Rosalía e cantou os seus versos, tamén empezou a querer a Rosalía, esaxerando quizais a súa desventura, […]foi creando unha imaxe de Rosalía semellante á súa propia imaxe e cando ese vínculo se creou, Rosalía converteuse en mito”. O mito acabaría tamén afectando negativamente á memoria popular de Murguía, segundo o seu biógrafo. “Rosalía representaba a humildade. El, a soberbia intelectual”.

martes, 18 de diciembre de 2012

Náufragos.

 
(Esteban Padrós de Palacios)

"La balsa, abandonada a los caprichos de la corriente y sin ninguna voluntad que la rigiera. Unas tablas carcomidas. Un palo con unos calzoncillos flotando al viento. Dos hombres echados sin que el sol pudiese herir, ya, sus pupilas ausentes.
-Tengo sed -dijo García, que era un náufrago vulgar.
La balsa entraba, en aquel momento, en la playa de Miami. Canoas, bañistas, mujeres extraordinarias.
-Oigo voces...
-Espejismo -sentenció García, siempre mirando al sol.
-Sí, espejismo...
Los bañistas comentaron:
-Qué gentes más raras. Ya no saben qué hacer para llamar la atención.
-Yo lo encuentro de mal gusto...
Y la corriente, poco a poco, arrastró de nuevo la balsa hacia el océano Atlántico. Los dos náufragos iban llegando a este punto en que resulta tan difícil morir...

domingo, 16 de diciembre de 2012

Arriad el foque

¡Arriad el foque!, ordena el capitán. ¡Arriad el foque!, repite el segundo. ¡Orzad a estribor!, grita el capitán. ¡Orzad a estribor!, repite el segundo. ¡Cuidado con el bauprés!, grita el capitán. ¡El bauprés!, repite el segundo. ¡Abatid el palo de mesana!, grita el capitán. ¡El palo de mesana!, repite el segundo. Entretanto, la tormenta arrecia y los marineros corremos de un lado a otro de la cubierta, desconcertados. Si no encontramos pronto un diccionario, nos vamos a pique sin remedio
                                         Ana María Shua.

El naufragio,

 

La tormenta arreciaba y supo que el bajel no aguantaría. Sin mujeres ni niños a quien salvar, decidió luchar por los libros. Cogió las cartas de navegación y construyó un barco con cada una de ellas.

Cuentan que, mientras el bajel se hundía, el capitán sonreía en cubierta
                                      Luisa Hurtado González






Los minutos posteriores a las 4.30 fueron muy oscuros en la zona de la torre de Hércules. El Observatorio Meteorológico de La Coruña registró en ese momento vientos superiores a los 100 kilómetros por hora, con una visibilidad inferior a los 100 metros. Eso significaba que, desde el puente del buque, no podría verse más que la mitad de la eslora del casco. La proa quedó oculta bajo un diluvio.

El práctico perdió de vista al petrolero. Llamó por radio al Sertosa 22 y preguntó si veía en su radar al buque. Sí; allí estaba el luminoso punto verde, correctamente colocado en medio de la enfilación. Pero un punto no tiene proa ni popa, de forma que era imposible saber que el Mar Egeo navegaba entonces en una trayectoria que le conducía directamente contra la costa. En efecto, a las 4.35 el rumbo del petrolero era de 190, bastante alejado de los 108 previstos. Los radares sufrieron las consecuencias de la tormenta eléctrica, y desde la pantalla del Sertosa 22 dejó de verse momentáneamente el eco del petrolero. Para el práctico, sólo quedaba avanzar por la enfilación en busca del buque mientras era sacudido por el duro y repentino chubasco.

A las 4.55 la lluvia amainó y el práctico pudo contemplar al buque embarrancado. El Mar Egeo estaba firmernente metido en las piedras hasta la mitad de la eslora y con el tercio de popa flotando a merced de las olas, cimbreándose y amenazando con partirse en dos [lo que finalmente ocurrió a las 10.07 de ese día 3. Siete de sus nueve tanques estallaron entonces en llamas]. El práctico acercó su lancha hasta el buque y, no sin grandes dificultades, ascendió por la escala respirando un penetrante hedor a crudo. Cuando remontó hasta el puente para ponerse a disposición del capitán, la máquina del buque estaba parada. La investigación de los hechos está en marcha desde ese 3 de diciembre, tanto por el juez como por la Comisión de Investigación de Siniestros de Marina Mercante.

JUAN CARLOS ARBEX 07/04/1993
http://www.elpais.com/articulo/espana/ultimas/millas/Mar/Egeo/elpepiesp/19930407elpepinac_7/Tes

domingo, 2 de diciembre de 2012

Eduardo Quintás, del país de Onetti y Benedetti.

   Este jueves ha sido de nuevo día de encuentro. Día afortunado en el que hemos tenido el privilegio de compartir con Eduardo la memoría. Montevideo no está lejos de Coruña en la mirada de Eduardo que nos conduce  con su melodía y sus voces, las sensaciones y los aromas que ocupan nuestra imaginación, ya que no nuestros sentidos,  a la Santa María de Onetti con un paisaje de fondo el Buenos Aires cercano.
   Eduardo, hijo de gallegos (gallego es en él término polisémico), llega a Galicia dejando atrás El Corralito argentino-uruguayo y en esperanza de un futuro mejor. Con él  su familia , detrás más familia y un mundo conocido.
   Javier y Eliezer le preguntan sobre su edad, cuándo cambía su vida y sobre el aprendizaje que supuso la experiencia. Nos habla también Eduardo de los sabores, aquí, imposibles de la pizza, de la fariña ... Bajo el paraguas de su experiencia vital hemos reflexionado una vez  más sobre las diferencias que nos unen, nos integran y nos individualizan. De nuevo el privilegio de compartir y de reconocernos en el otro.
   Eduardo define su visión de la vida con una frase "Lo seguro es el cambio". Una visión optimista del hijo de emigrantes que, en un rulo temporal, emigra. Un puente de generaciones que parte de sus padres y llega a sus hijos y con Fernanda a todos nosotros.

miércoles, 21 de noviembre de 2012

Un Micro de Benedetti.

Beatriz, la polución[Cuento. Texto completo] Mario Benedetti
Dijo el tío Rolando que esta ciudad se está poniendo imbancable de tanta polución que tiene. Yo no dije nada para no quedar como burra pero de toda la frase sólo entendí la palabra ciudad. Después fui al diccionario y busqué la palabra imbancable y no está. El domingo, cuando fui a visitar al abuelo le pregunté qué quería decir imbancable y él se ríó y me explicó con buenos modos que quería decir insoportable. Ahí sí comprendí el significado porque Graciela, o sea mi mami, me dice algunas veces, o más bien casi todos los días, por favor Beatriz por favor a veces te pones verdaderamente insoportable. Precisamente ese mismo domingo a la tarde me lo dijo, aunque esta vez repitió tres veces por favor por favor por favor Beatriz a veces te pones verdaderamente insoportable, y yo muy serena, habrás querido decir que estoy imbancable, y a ella le hizo gracia, aunque no demasiada pero me quitó la penitencia y eso fue muy importante. La otra palabra, polución, es bastante más difícil. Esa sí está en el diccionario. Dice, polución: efusión de semen. Qué será efusión y qué será semen. Busqué efusión y dice: derramamiento de un líquido. También me fijé en semen y dice: semilla, simiente, líquido que sirve para la reproducción. O sea que lo que dijo el tío Rolando quiere decir esto: esta ciudad se está poniendo insoportable de tanto derramamiento de semen. Tampoco entendí, así que la primera vez que me encontré con Rosita mi amiga, le dije mi grave problema y todo lo que decía el diccionario. Y ella: tengo la impresión de que semen es una palabra sensual, pero no sé qué quiere decir. Entonces me prometió que lo consultaría con su prima Sandra, porque es mayor y en su escuela dan clase de educación sensual. El jueves vino a verme muy misteriosa, yo la conozco bien cuando tiene un misterio se le arruga la nariz, y como en la casa estaba Graciela, esperó con muchísima paciencia que se fuera a la cocina a preparar las milanesas, para decirme, ya averigüé, semen es una cosa que tienen los hombres grandes, no los niños, y yo, entonces nosotras todavía no tenemos semen, y ella, no seas bruta, ni ahora ni nunca, semen sólo tienen los hombres cuando son viejos como mi padre o tu papi el que está preso, las niñas no tenemos semen ni siquiera cuando seamos abuelas, y yo, qué raro eh, y ella, Sandra dice que todos los niños y las niñas venimos del semen porque este liquido tiene bichitos que se llaman espermatozoides y Sandra estaba contenta porque en la clase había aprendido que espermatozoide se escribe con zeta. Cuando se fue Rosita yo me quedé pensando y me pareció que el tío Rolando quizá había querido decir que la ciudad estaba insoportable de tantos espermatozoides (con zeta) que tenía. Así que fui otra vez a lo del abuelo, porque él siempre me entiende y me ayuda aunque no exageradamente, y cuando le conté lo que había dicho tío Rolando y le pregunté si era cierto que la ciudad estaba poniéndose imbancable porque tenía muchos espermatozoides, al abuelo le vino una risa tan grande que casi se ahoga y tuve que traerle un vaso de agua y se puso bien colorado y a mí me dio miedo de que le diera un patatús y conmigo solita en una situación tan espantosa. Por suerte de a poco se fue calmando y cuando pudo hablar me dijo, entre tos y tos, que lo que tío Rolando había dicho se refería a la contaminación atmosférica. Yo me sentí más bruta todavía, pero enseguida él me explicó que la atmósfera era el aire, y como en esta ciudad hay muchas fábricas y automóviles todo ese humo ensucia el aire o sea la atmósfera y eso es la maldita polución y no el semen que dice el diccionario, y no tendríamos que respirarla pero como si no respiramos igualito nos morimos, no tenemos más remedio que respirar toda esa porquería. Yo le dije al abuelo que ahora sacaba la cuenta que mi papá tenía entonces una ventajita allá donde está preso porque en ese lugar no hay muchas fábricas y tampoco hay muchos automóviles porque los familiares de los presos políticos son pobres y no tienen automóviles. Y el abuelo dijo que sí, que yo tenía mucha razón, y que siempre había que encontrarle el lado bueno a las cosas. Entonces yo le di un beso muy grande y la barba me pinchó más que otras veces y me fui corriendo a buscar a Rosita y como en su casa estaba la mami de ella que se llama Asunción, igualito que la capital de Paraguay, esperamos las dos con mucha paciencia hasta que por fin se fue a regar las plantas y entonces yo muy misteriosa, vas a decirle de mi parte a tu prima Sandra que ella es mucho más burra que vos y que yo, porque ahora sí lo averigüé todo y nosotras no venimos del semen sino de la atmósfera.
FIN

Uruguay

Hugo Borel; El elogio de la nieve

Escena I


Desde el negro y con lentitud la escena se va iluminando hasta ir definiendo

los volúmenes. Las sillas de viena están dadas vuelta sobre las mesas. El bolichero ya

está en el boliche y realiza gestos de calentamiento, porque en la calle hay un gran

frío. Silba y acompaña un tango de Gardel difundido por la radio, mientras se pone el

saco negro de trabajo. Va acomodando una por una las sillas. Luego de la música

surge el sonido monótono y gangoso de lo que parece ser un informativo. La voz se

entrecorta, sube de volumen. El bolichero va tras el mostrador y golpea el aparato,

que adquiere un poco de fidelidad cuando el locutor anuncia:

.

..temperaturas polares se registrarán en esta jornada, donde la mínima


prevista será de......grados bajo cero, marca inusitada en estas latitudes, por lo que

se recomienda...


Se escucha una descarga y la voz mengua de nuevo. Otro golpe y gestos de

pegar la oreja al aparato.


Bolichero (acento gallego)



: ¡Joder, que se siente el frío hoy!


Tendría que cambiar esa porquería de radio... ¡Bah, para lo que hay que

oír, propaganda y desastres..!